Không ít công nhân và người lao động từng rơi vào tình huống được yêu cầu ký hợp đồng lao động với những điều khoản bất lợi như giảm lương, cắt phụ cấp, tăng giờ làm hoặc thay đổi vị trí công việc. Nhiều người vì lo mất việc nên chấp nhận ký mà không biết rằng pháp luật lao động có những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của mình.
Vậy nếu bị doanh nghiệp ép ký hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng chứa các điều khoản bất lợi, người lao động cần làm gì để tránh thiệt thòi?
Thế nào là hợp đồng lao động có nội dung bất lợi?
Hợp đồng lao động bị xem là bất lợi khi chứa các điều khoản làm giảm quyền lợi chính đáng của người lao động hoặc trái với quy định của pháp luật.
Trên thực tế, những nội dung gây tranh cãi thường liên quan đến việc giảm mức lương, cắt thưởng, kéo dài thời gian làm việc, hạn chế quyền nghỉ phép hoặc yêu cầu người lao động tự chịu những khoản chi phí vốn thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp.
Ngoài ra, một số công ty còn yêu cầu ký phụ lục hợp đồng làm thay đổi chức danh, địa điểm làm việc hoặc điều kiện lao động theo hướng kém thuận lợi hơn trước.
Doanh nghiệp có được ép người lao động ký hợp đồng không?
Câu trả lời là không.
Bộ luật Lao động quy định việc giao kết, sửa đổi hoặc bổ sung hợp đồng lao động phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và thiện chí giữa các bên.
Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp không được dùng sức ép, đe dọa hoặc buộc người lao động phải ký vào hợp đồng có nội dung mà họ không đồng ý.
Nếu hợp đồng được ký trong tình trạng bị cưỡng ép hoặc bị lừa dối, người lao động có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại tính hợp pháp của hợp đồng đó.
Bị ép ký hợp đồng bất lợi phải làm gì?
Nhiều lao động "thấp cổ" thắc mắc: "Nếu bị ép ký hợp đồng bất lợi phải làm gì?"
Việc đầu tiên người lao động cần làm là giữ bình tĩnh và đọc kỹ toàn bộ nội dung trước khi đặt bút ký.
Nếu phát hiện điều khoản bất hợp lý, hãy yêu cầu bộ phận nhân sự hoặc người quản lý giải thích cụ thể căn cứ của sự thay đổi. Trong nhiều trường hợp, việc trao đổi trực tiếp có thể giúp hai bên tìm được tiếng nói chung.
Nếu chưa hiểu rõ nội dung hoặc cần thêm thời gian suy nghĩ, người lao động hoàn toàn có quyền đề nghị được mang hợp đồng về xem xét thay vì ký ngay tại chỗ.
Trường hợp cảm thấy quyền lợi bị ảnh hưởng nghiêm trọng, người lao động nên lưu giữ bản hợp đồng, tin nhắn, email hoặc các bằng chứng liên quan để làm căn cứ bảo vệ mình sau này.
Người lao động có quyền từ chối ký không?
Có.
Người lao động không bắt buộc phải ký vào hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng nếu không đồng ý với các điều khoản được đề xuất.
Khi hai bên chưa đạt được sự thống nhất, hợp đồng lao động hiện tại vẫn tiếp tục có hiệu lực cho đến khi có thỏa thuận mới hoặc phát sinh căn cứ chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, người lao động cũng cần cân nhắc kỹ các hệ quả thực tế và nên trao đổi với công đoàn hoặc người có chuyên môn trước khi đưa ra quyết định.
Có thể khiếu nại ở đâu nếu bị ép ký hợp đồng?
Nếu cho rằng doanh nghiệp đang gây sức ép hoặc vi phạm pháp luật lao động, người lao động có thể phản ánh với tổ chức công đoàn tại cơ sở để được hỗ trợ.
Trong trường hợp không được giải quyết, người lao động có thể gửi đơn đến cơ quan quản lý lao động địa phương hoặc Thanh tra Sở Nội vụ nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.
Khi tranh chấp trở nên nghiêm trọng, người lao động còn có quyền yêu cầu hòa giải viên lao động tham gia hoặc khởi kiện ra tòa án theo quy định.
Việc lưu giữ bằng chứng như thông báo nội bộ, email, bản hợp đồng và ghi nhận các cuộc trao đổi sẽ giúp quá trình giải quyết thuận lợi hơn.
Ký hợp đồng bất lợi rồi có thể yêu cầu hủy không?
Trong một số trường hợp, câu trả lời là có.
Nếu chứng minh được rằng việc ký hợp đồng diễn ra do bị ép buộc, đe dọa hoặc bị lừa dối, người lao động có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét tuyên bố nội dung đó vô hiệu.
Ngoài ra, những điều khoản trái với Bộ luật Lao động, chẳng hạn như cắt bỏ quyền tham gia bảo hiểm xã hội hoặc yêu cầu người lao động tự từ bỏ quyền nghỉ phép năm, cũng không có giá trị pháp lý.
Những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác
Người lao động nên thận trọng nếu hợp đồng mới xuất hiện những nội dung như giảm lương cơ bản nhưng không giải thích rõ lý do, bổ sung điều khoản phạt tiền, yêu cầu bồi thường vô lý hoặc kéo dài thời gian làm việc mà không có chế độ tương ứng.
Việc yêu cầu ký gấp, không cho đọc kỹ hoặc không giao lại bản hợp đồng cho người lao động cũng là những dấu hiệu cần lưu ý.
Trong mọi trường hợp, người lao động nên giữ ít nhất một bản hợp đồng có đầy đủ chữ ký và dấu xác nhận của doanh nghiệp.
FAQ - Câu hỏi thường gặp
Công ty có được ép người lao động ký hợp đồng mới không?
Không. Việc ký kết hoặc sửa đổi hợp đồng lao động phải dựa trên sự tự nguyện của cả hai bên.
Tôi có quyền từ chối ký phụ lục hợp đồng không?
Có. Người lao động có thể từ chối nếu không đồng ý với nội dung sửa đổi.
Ký hợp đồng vì bị ép buộc thì có được hủy không?
Nếu chứng minh được việc ký kết diễn ra do bị cưỡng ép hoặc lừa dối, người lao động có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Bị ép ký hợp đồng bất lợi thì khiếu nại ở đâu?
Người lao động có thể phản ánh với công đoàn, cơ quan quản lý lao động, hòa giải viên lao động hoặc tòa án.
Có nên ký ngay khi chưa đọc kỹ hợp đồng không?
Không. Người lao động nên đọc kỹ mọi điều khoản trước khi ký để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của mình.
Hợp đồng lao động là căn cứ quan trọng để xác định quyền và nghĩa vụ của cả người lao động lẫn doanh nghiệp. Vì vậy, khi bị yêu cầu ký vào những điều khoản bất lợi, người lao động không nên vội vàng chấp nhận chỉ vì lo mất việc.
Hiểu rõ quyền của mình, lưu giữ đầy đủ bằng chứng và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ công đoàn hoặc cơ quan chức năng sẽ giúp người lao động bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của bản thân.
Ms. Công nhân
