Cuối tháng, cuối quý hoặc dịp cuối năm là thời điểm nhiều người lao động mong chờ các khoản thưởng như thưởng năng suất, thưởng chuyên cần, thưởng lễ, thưởng Tết hoặc thưởng hoàn thành chỉ tiêu. Tuy nhiên, không ít công nhân rơi vào tình huống bị công ty giảm thưởng hoặc thông báo không được nhận thưởng dù trước đó vẫn nghĩ đây là quyền lợi đương nhiên.
Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: doanh nghiệp có được phép cắt thưởng hay không, việc cắt thưởng có vi phạm pháp luật lao động hay không và người lao động cần làm gì khi quyền lợi bị ảnh hưởng?
Tiền thưởng có phải là khoản bắt buộc doanh nghiệp phải trả?
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa tiền lương và tiền thưởng. Trên thực tế, đây là hai khoản hoàn toàn khác nhau.
Tiền lương là khoản doanh nghiệp bắt buộc phải trả theo hợp đồng lao động và không được tự ý cắt giảm trái quy định. Trong khi đó, tiền thưởng là khoản tiền hoặc tài sản mà doanh nghiệp thưởng cho người lao động dựa trên kết quả sản xuất, mức độ hoàn thành công việc hoặc quy chế nội bộ của công ty.
Điều đó có nghĩa là pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải thưởng cho người lao động trong mọi trường hợp. Việc có thưởng hay không, thưởng bao nhiêu và điều kiện để được nhận thường do doanh nghiệp quyết định.
Công ty cắt thưởng có đúng luật không?
Câu trả lời phụ thuộc vào loại thưởng và quy định cụ thể của doanh nghiệp.
Nếu khoản thưởng được quy định rõ trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng đã công bố công khai thì doanh nghiệp phải thực hiện theo đúng cam kết. Việc tự ý cắt thưởng mà không có căn cứ hoặc áp dụng không thống nhất có thể dẫn đến tranh chấp lao động.
Ngược lại, nếu tiền thưởng chỉ mang tính khuyến khích, không phải khoản cố định và đã được quy định kèm điều kiện cụ thể, doanh nghiệp có thể điều chỉnh hoặc không chi trả khi người lao động không đáp ứng các tiêu chí đó.
Nói cách khác, không phải cứ bị cắt thưởng là trái luật. Điều quan trọng là khoản thưởng đó được xây dựng và công bố như thế nào ngay từ đầu.
Những trường hợp người lao động thường bị giảm hoặc không được nhận thưởng
Trong thực tế, nhiều công ty áp dụng quy chế thưởng gắn với năng suất, ý thức kỷ luật và kết quả làm việc. Vì vậy, người lao động có thể bị giảm hoặc không được nhận thưởng trong một số trường hợp.
Chẳng hạn, một số doanh nghiệp quy định công nhân đi làm muộn nhiều lần sẽ không được hưởng thưởng chuyên cần. Nhiều nơi lại gắn thưởng năng suất với sản lượng hoặc tỷ lệ hoàn thành kế hoạch của tổ sản xuất.
Ngoài ra, người lao động vi phạm nội quy, tự ý nghỉ việc, nghỉ không phép hoặc chưa làm đủ thời gian theo điều kiện của chương trình thưởng cũng có thể không được hưởng khoản tiền này.
Tuy nhiên, tất cả các tiêu chí trên cần được doanh nghiệp thông báo rõ ràng và áp dụng minh bạch.
Công ty có được dùng việc cắt thưởng để xử phạt người lao động không?
Đây là vấn đề khiến nhiều người nhầm lẫn.
Theo quy định của pháp luật lao động, doanh nghiệp không được phép dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương để xử lý kỷ luật lao động. Tuy nhiên, nếu khoản thưởng đã được xây dựng với các điều kiện cụ thể thì việc người lao động không đáp ứng điều kiện để nhận thưởng là câu chuyện khác.
Ví dụ, công ty quy định chỉ những người đi làm đủ công mới được nhận thưởng chuyên cần. Nếu người lao động nghỉ quá số ngày cho phép và không đủ điều kiện nhận thưởng thì đây không được xem là hành vi xử phạt.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp lấy lý do vi phạm để tự ý giữ lại khoản thưởng đã cam kết mà không có quy định rõ ràng, người lao động hoàn toàn có quyền yêu cầu giải thích.
Người lao động cần làm gì khi bị cắt thưởng?
Khi nhận thấy khoản thưởng của mình bị giảm hoặc bị cắt, người lao động nên bình tĩnh kiểm tra lại hợp đồng lao động, nội quy công ty và quy chế thưởng đang áp dụng.
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân xuất phát từ việc người lao động chưa nắm rõ các điều kiện hưởng thưởng hoặc doanh nghiệp đã thay đổi chính sách nhưng chưa thông báo đầy đủ.
Nếu phát hiện công ty áp dụng không đúng quy định hoặc có dấu hiệu thiếu minh bạch, người lao động nên trao đổi trực tiếp với quản lý hoặc bộ phận nhân sự để được giải thích cụ thể.
Trường hợp quyền lợi bị ảnh hưởng nghiêm trọng và hai bên không tìm được tiếng nói chung, người lao động có thể yêu cầu tổ chức công đoàn hỗ trợ hoặc liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn.
Phân biệt cắt thưởng và nợ lương
Một điểm quan trọng mà người lao động cần lưu ý là cắt thưởng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được phép chậm trả hoặc giữ lại tiền lương.
Tiền lương là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động và phải được thanh toán đúng thời hạn theo hợp đồng. Trong khi đó, tiền thưởng phụ thuộc vào quy chế của từng doanh nghiệp.
Vì vậy, nếu công ty chậm lương hoặc giữ lương trái quy định, người lao động có thể yêu cầu giải quyết theo quy định pháp luật, bất kể có được nhận thưởng hay không.
FAQ - câu hỏi thường gặp
1. Công ty có bắt buộc phải thưởng cho người lao động không?
Không. Pháp luật không bắt buộc doanh nghiệp phải thưởng, trừ khi khoản thưởng đã được cam kết trong hợp đồng hoặc quy chế nội bộ.
2. Đi làm muộn có bị cắt thưởng chuyên cần không?
Điều này phụ thuộc vào quy định thưởng của từng công ty.
3. Doanh nghiệp có được cắt thưởng để phạt nhân viên không?
Không được dùng hình thức cắt lương hoặc phạt tiền để xử lý kỷ luật. Tuy nhiên, người lao động có thể không đủ điều kiện nhận thưởng nếu không đáp ứng tiêu chí đã công bố.
4. Bị cắt thưởng có thể khiếu nại không?
Có. Người lao động có thể yêu cầu doanh nghiệp giải thích hoặc đề nghị công đoàn hỗ trợ nếu thấy quyền lợi bị ảnh hưởng.
5. Tiền thưởng có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Thông thường, các khoản thưởng không được tính vào tiền lương đóng bảo hiểm xã hội.
Việc công ty cắt thưởng có đúng luật hay không phụ thuộc vào bản chất của khoản thưởng và những quy định mà doanh nghiệp đã ban hành. Không phải mọi trường hợp bị giảm thưởng đều là vi phạm pháp luật, nhưng doanh nghiệp cũng không thể tùy tiện cắt bỏ quyền lợi của người lao động.
Để tránh những tranh cãi không đáng có, người lao động nên chủ động tìm hiểu quy chế thưởng của công ty ngay từ đầu và lưu giữ các thông tin liên quan đến quyền lợi của mình trong quá trình làm việc.
Ms. Công nhân
